اختلال نقص توجه/ بیشفعالی یا ADHD چیست؟
🧠بر اساس مطالعات علوماعصاب، تصویربرداری مغزی و همچنین تحقیقات بالینی، اختلال نقص توجه/ بیشفعالی (ADHD) یک مشکل عصبی-رشدی (Neurodevelopmental) مغز است. اختلال «عصبی-رشدی» یعنی اختلالی که از اوایل رشد مغز در کودکی شروع میشود. به طوری که مغز بعضی از کودکان از ابتدا کمی متفاوت رشد میکند. "نه اینکه خراب یا معیوب باشد" بلکه مسیر رشد آن با دیگران فرق دارد. برای همین بعضی از کارهایی که برای دیگران آسان است، برای این افراد با چالش بیشتری همراه است؛ مانند تمرکز کردن، آرام نشستن یا کنترل احساسات. به عبارت دیگر، ADHD یک اختلال رفتاری، یک ناتوانی یادگیری خاص، و یا یک بیماری روانی نیست و علائم آن به علت تنبلی یا تربیت نادرست ایجاد نشدهاند.
●«نقص توجه» نامی است که برخی کارشناسان آن را گمراهکننده میدانند. شاید «عدم تنظیم توجه» (Attention Deregulation) توصیف دقیقتری باشد زیرا بیشتر افراد مبتلا به ADHD «توجه بیش از اندازه» دارند فقط نمیتوانند آن را در زمان مناسب و در مسیر درست، به صورت مداوم، هدایت کنند.
🎯اختلال نقصتوجه/ بیشفعالی (ADHD) چه علائمی دارد؟
وقتی صحبت از ADHD به میان میآید، به یاد کودکان پرتحرک و شیطان میافتیم. اما ADHD تنها یک شکل ندارد!
علائم ADHD بر حسب نوع آن متفاوت است:
۱. ADHD که عمدتا با بیشفعالی و کانشگری همراه است (Primarily Hyperactive-Impulsive ADHD):
به نظر میآید افراد مبتلا به این نوع ADHD «به وسیله یک موتور یا نیروی محرکه هدایت میشوند». آنها بر تکانههای خود کنترل کمی دارند، حرکت میکنند، وول میخورند، و حتی در نامناسبترین زمانها صحبت میکنند. این افراد تکانشی و بیصبر هستند و حرف دیگران را قطع میکنند.
۲. ADHD که عمدتا با بیتوجهی همراه است (Primarily Inattentive ADHD):
قبلا به این نوع از *ADHD، ADD میگفتند. این افراد در تمرکز کردن، به پایان رساندن وظایف و پیروی از دستورالعملها مشکل دارند. حواس آنها به سادگی پرت میشود و فراموشکار هستند. همچنین ممکن است هنگام صحبت کردن با تلفن، در خلال گفتگوها و یا در کلاس درس، مشغول خیالبافی شوند و از دنبال کردن روند گفتگو و یا مطالب غافل شوند.
کارشناسان بر این باورند که بسیاری از کودکانی که به این نوع از ADHD مبتلا هستند، در کلاس درس اخلال ایجاد نمیکنند و به همین دلیل ADHD در آنها تشخیص داده نمیشود.
۳.ADHD نوع ترکیبی:
افراد مبتلا به ADHD نوع ترکیبی، ترکیبی از تمام موارد ذکر شده در بالا را نشان میدهند.
ADHD در کودکی و بزرگسالی
در گذشته، ADHD یک وضعیت مربوط به کودکی در نظر گرفته میشد، اما اکنون بهعنوان یک وضعیت مادامالعمر شناخته میشود که تا دوران بزرگسالی ادامه دارد. ADHD ممکن است در کودکی یا در بزرگسالی تشخیص داده شود.
ADHD در کودکان
بسیاری از علائم ADHD میتوانند رفتارهای معمول کودکانه باشند، بنابراین تشخیص آن در کودکان دشوار است. علائم ADHD اغلب در مدرسه و به وسیله معلمان شناسایی میشوند، زیرا این علائم معمولا بر عملکرد تحصیلی کودکان اثر میگذارند یا کلاس درس را مختل میکنند.
کودکان مبتلا بهADHD در نوع بیتوجهی، معمولا در تمرکز و توجه به جزئیات مشکل دارند. حواسشان به راحتی پرت میشود، هنگام صحبت مستقیم ممکن است گوش ندهند، کارها را ناتمام رها کنند و در سازماندهی وظایف و مدیریت زمان ضعف داشته باشند. این کودکان اغلب وسایلشان را گم میکنند، در انجام کارهای روزمره فراموشکارند و معمولاً از کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی دارند فرار میکنند.
همچنین این کودکان در نوع بیشفعالی و تکانشگری، معمولاً بیقرارند، زیاد حرکت میکنند، در موقعیتهایی که باید آرام باشند نمیتوانند در جای خود بنشینند و حتی در جاهای نامناسب ممکن است بدوند یا بالا بروند. آنها در انجام بازیهای آرام مشکل دارند، زیاد حرف میزنند، وسط حرف دیگران میپرند، به دشواری میتوانند برای نوبتشان صبر کنند و گاهی بدون اجازه وارد حریم یا وسایل دیگران میشوند.
برای تشخیص ADHD در یک کودک، نیازی به مشاهده تمامی موارد گفتهشده نیست، اما لازم است که این علائم در بیش از یک محیط مشاهده شود. مثلا اگر کودکی تنها در مدرسه، یا تنها در خانه چنین رفتارهایی از خود بروز میدهد، ممکن است علتی غیر از ADHD داشته باشد. بنابراین روانپزشک هنگام تشخیص، سوابق مدرسه و پرسشنامههای تکمیلشده به وسیله معلم (یا مراقبین) را بررسی میکند. همچنین با کودک شما صحبت میکند و رفتار او را مشاهده میکند. غربالگری برای اختلالات یادگیری (Learning Disability)** هم معمولا انجام میشود. همچنین، لازم است سایر شرایطی که علائم مشابهی با ADHD ایجاد میکنند را رد کند.
ADHD در بزرگسالان
مشاهدات نشان میدهد که در دهه گذشته، نرخ تشخیص ADHD در میان بزرگسالان افزایش یافته است.با این حال، بسیاری از بزرگسالان مبتلا به ADHD هرگز در طول عمر خود تشخیص داده نمیشوند.
ADHD درماننشده در بزرگسالان میتواند تاثیر منفی بر جنبههای مختلف زندگی، از جمله کار، روابط و سلامت روان داشته باشد. علائمی مانند مشکل در مدیریت زمان، بیتابی، بینظمی، فراموشکاری و نوسانات خلقی همگی میتوانند برای فردی که فعالانه گامی در مدیریت ADHD خویش برنمیدارد، مشکل ایجاد کنند.
علائم ADHD در بزرگسالان به طور کلی شباهت زیادی به علائم رایج ADHD در کودکی دارد. با این حال، شدت علائم (به ویژه بیشفعالی) برای بسیاری از افراد در طول زمان کاهش مییابد.
🔰افرادی که ADHD دارند ممکن است برخی یا همه این علائم را تجربه کنند:
⏺به سختی بتوانند روی یک کار تمرکز کنند.
⏺در شروع و کامل کردن وظایف مشکل داشته باشند.
⏺زود حواسشان پرت شود.
⏺مدام بیقرار باشند، زیاد حرف بزنند و یا صحبت دیگران را قطع کنند.
⏺کارها را بدون فکر قبلی انجام دهند (رفتارهای ناگهانی یا تکانشی).
⏺در مدیریت زمان ضعیف باشند.
⏺گاهی بیش از حد تمرکز کنند.
⏺ضعف در کارکردهای شناختی (Executive Functions)***داشته باشند.
⏺احساساتشان را شدیدتر از دیگران تجربه کنند.****
با این حال، داشتن این علائم لزوما دلیلی بر ابتلا به ADHD نیست. در حقیقت هیچ آزمون واحدی برای تشخیص ADHD وجود ندارد و تشخیص نهایی آن به کمک مصاحبه بالینی روانپزشک انجام میگیرد. روانپزشک وضعیت روانی و فیزیکی شما را همهجانبه بررسی میکند تا هر گونه شرایط پزشکی یا روانی دیگر که ممکن است سبب بروز این علائم باشد را رد کند. اما شما میتوانید به کمک پاسخ دادن به مقیاس رتبهبندی ADHD بزرگسالان برکلی وبسایت باشگاه مغز (کلیک کنید!)، این علائم را در خود شناسایی کرده، و نیمرخ شناختی خود را در مقایسه با دیگر شرکتکنندگان آزمونها، ببینید.
ADHD: Attention Deficit Hyperactivity Disorder 📍
*: زیرگروهی از اختلال نقص توجه/بیشفعالی است که اغلب با علائمی مانند محدودیت در دامنه توجه، حواسپرتی، فراموشکاری یا اهمالکاری ظاهر میشود.
**: ممکن است همزمان با ADHD اختلالات یادگیری در کودکان مشاهده شود. این اختلالات میتوانند در خواندن، نوشتن یا محاسبات ریاضی دیده شوند. در متون بعدی به آنها خواهیم پرداخت.
***: کارکردهای اجرایی ما را قادر میسازد تا برنامهریزی کنیم، توجه خود را متمرکز کنیم، دستورالعملها را به خاطر بسپاریم و چندین کار را مدیریت کنیم.
****: در متنهای آینده این علائم را بیشتر توضیح خواهیم داد.
📑منبع:
https://www.additudemag.com/what-is-adhd-symptoms-causes-treatments/
•گردآورنده محتوا: شیما اورعی
کارشناسی ارشد روانشناسی شناختی
