مه مغزی؛ دزد خاموش تمرکز و حافظه!
|آیا تاکنون برایتان پیش آمده احساس کنید ذهنتان را مه گرفته و توانایی فکر کردن، درک، یادگیری یا به خاطر سپردن مطالب را ندارید؟ آیا چنین تجربهای داشتهاید که احساس سردرگمی کنید و قادر به تمرکز، حفظ جریان افکار، تمرکز یا به یاد آوردن چیزها نباشید و نگران شوید که نکند دچار آلزایمر شده باشید؟|
نه! آنچه تجربه کردهاید ناشی از ابتلا به آلزایمر نبوده است، بلکه مغزتان را مه گرفته و دچار مهمغزی (Brain Fog) شدهاید.
🧠مهمغزی چیست؟
مهمغزی اصطلاحی است که به از دست دادن موقت شناخت اشاره دارد و گاهی تحت عنوان «کدر شدن هوشیاری» نیز از آن یاد میشود. مهمغزی زمانی رخ میدهد که بخشهایی از مغز که هوشیاری را تنظیم میکنند، توسط یک نیروی خارجی مختل شوند. به این ترتیب، مهمغزی ممکن است به اختلال در هر یک از کارکردهای شناختی، از جمله حافظه، درک، توجه، پیروی از دستورالعملها یا بهطور کلی نحوهی ادراک امور اطلاق شود. به علاوه ممکن است تغییرات هورمونی که خلقوخو، استرس و شناخت را تنظیم میکنند را نیز شامل شود.
🧠چرا مغزم مهآلود میشود؟
کمخوابی یا بیخوابی، افت قند خون، کمخونی (کاهش گلبولهای قرمز خون)، کمآبی (دهیدراتاسیون)، افسردگی، اضطراب، کار بیش از حد و فرسودگی ذهنی، بستری طولانی مدت، سندرم خستگی مزمن، حساسیتهای غذایی، میگرن، جت لگ (خستگی ناشی از پرواز طولانی)، درد مزمن، تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، یائسگی، بارداری یا پس از زایمان، اختلالات هورمونی مانند بیماری تیروئید، سوءتغذیه یا کمبودهای خاص ویتامین یا مواد معدنی مانند ویتامین B12، عفونتهای ویروسی مانند کووید طولانیمدت، مشکلات عصبی رشدی مانند بیشفعالی (ADHD) یا اوتیسم، بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس و ام اس، شیمیدرمانی، مصرف نوشیدنیهای الکلی، داروهای آرامبخش، خوابآور و مسکنهای اپیوئیدی، آلودگیهای زیستی مانند کپک سیاه، قرارگیری شغلی در معرض تینرها، وایت اسپریتها و بخارات استنشاقی، مسمومیت با فلزات سنگین، از جمله سرب، آرسنیک و جیوه، همه و همه میتوانند زمینه را برای ابتلای ما به مه مغزی فراهم کنند.
🧠آیا دچار آلزایمر شدهام؟
درست است که مهمغزی ممکن است با افزایش سن نیز رخ دهد، اما این موضوع با زوال عقل یا بیماری آلزایمر متفاوت است. چرا که زوال عقل، اختلالی پیشرونده است که با از دست دادن غیرقابل بازگشت کارکردهای شناختی همراه است. در حالی که، مهمغزی به حالتی قابل بازگشت اشاره دارد که ناشی از عوامل خارجی است و میتوان آن را تغییر داد.
🧠مهمغزی چه علائم و نشانههایی در پی دارد؟
احساس خستگی ذهنی ممکن است برای هر کسی اتفاق بیفتد، بهویژه زمانی که بیش از حد کار کرده باشید یا مشکلات خواب داشته باشید. اما مهمغزی با خستگی، بیحالی یا کسالت یکسان نیست؛ اگرچه اغلب همراه هم رخ میدهند.
⏺کارشناسان مهمغزی را در قالب کاهش خفیف تواناییهای شناختی توصیف میکنند که ممکن است با علائم و نشانههای زیر همراه باشد:
⏹فراموشی غیرمعمول
⏹کندی در به یاد آوردن نامها، تاریخها یا چیزهایی مانند جایی که کلیدهایتان را گذاشتهاید.
⏹دشواری در تمرکز یا توجه
⏹مشکل در دنبال کردن دستورالعملها
⏹احساس سردرگمی یا گیجی
⏹کندی واکنشها
البته، علاوه بر موارد یاد شده، بسته به علت مهمغزی، فرد ممکن است علائم دیگری همچون سردرد، خستگی، ضربان قلب سریع یا نامنظم، ضعف عضلانی، سرگیجه یا احساس سبکی در سر، تغییرات در حسهای چشایی، بویایی یا بینایی، تهوع، استفراغ، بیحسی یا احساس سوزنسوزن شدن پوست، تشنگی غیرطبیعی و تغییرات ادراری را نیز تجربه کند. این علائم ممکن است قبل از مهمغزی ظاهر شوند یا همزمان با آن بروز کنند. به علاوه، ممکن است همزمان با بهبود مهمغزی برطرف شوند یا مدتها پس از رفع آن ادامه یابند. مهمغزی ممکن است خفیف باشد و تأثیر کمی بر توانایی شما در کار یا تعاملهای روزمرهتان بگذارد. با این حال، شدت آن در برخی افراد ممکن است باعث اختلال در گفتار، عملکرد و کیفیت زندگی نیز بشود.
⌚مهگرفتگی مغز تا چه مدت ادامه مییابد؟
مدت زمان مهمغزی میتواند بسته به علل زمینهای مختلف، متفاوت باشد. به عنوان مثال، اگر مهمغزی ناشی از کمآبی باشد، ممکن است به محض تأمین آب بدن برطرف شود. اما در شرایط مزمن، مانند کووید طولانیمدت، مهمغزی میتواند ماهها بدون بهبودی ادامه یابد.
❌چگونه از شر مهمغزی خلاص شویم؟
مهمغزی معمولاً زمانی برطرف میشود که علت زمینهای آن درمان شود. هرچند، این درمان ریشهای ممکن است چندان آسان نباشد، زیرا بیماریهای زمینهساز این عارضه، مانند کمکاری تیروئید، لوپوس، فیبرومیالژیا، سندرم خستگی مزمن و بیشفعالی (ADHD) شرایطی طولانیمدت هستند که علائم آنها ممکن است گاهبهگاه ظاهر و ناپدید شوند. در این موارد ممکن است فرد نیازمند مراقبت تخصصی باشد.
با این حال، شما به کمک تغییر در سبک زندگی خود میتوانید بهتر با مهمغزی کنار بیایید و از تأثیر آن بر زندگی، سلامت و عملکرد خود بکاهید. متخصصان بر این باورند که اولین رویکرد برای رفع مهمغزی، اصلاح عوامل خطر قابل تغییری همچون تغذیه و خواب است. کاربست مداخلات سبک زندگی زیر در این راستا ممکن است مفید باشد:
⏺جهت بهبود بخشیدن به بهداشت خواب خود، سعی کنید هر شب هفت تا هشت ساعت خواب بدون وقفه داشته باشید.
⏺برای جلوگیری از کمآبی بدن به میزان کافی مایعات بنوشید.
⏺به رژیم غذایی خود تنوع دهید و سبزیجات، میوهها، غلات کامل و پروتئین بدون چربی را در رژیم غذایی خود بگنجانید و از غذاهای فرآوری شده اجتناب کنید.
⏺برای تحریک هورمونها و ناقلهای عصبی همچون دوپامین که به بهبود خلقوخو و شناخت کمک میکنند، ورزش کردن را فراموش نکنید.
⏺از مصرف نوشیدنیهای الکلی بپرهیزید.
⏺از استرس دوری کنید.
⏺در صورت ابتلا به دیابت، مراقب باشید که قند خونتان پایدار بماند.
⏺به جای نشستن و تمرکز بر مهمغزی، فعال و اجتماعی باشید.
🍒چه بخورم تا دچار مهمغزی نشوم؟
باور عموم بر این است که برخی درمانهای سنتی و مصرف برخی مکملها به بهبود وضعیت شناختی کمک میکنند، ولی با وجود محبوبیت این مکملها در میان برخی مصرفکنندگان، شواهد علمی حمایتکننده از استفاده آنها غالباً ضعیف است.
با این حال، روشن است که تغذیه نقش بسیار مهمی در سلامت مغز دارد و کمبود برخی مواد مغذی همچون ویتامینهای گروه ب، ال-تئانین، منیزیم، اسیدهای چرب امگا-۳، ویتامین C ویتامین D ، ویتامین E با اختلالات شناختی همبستگی دارد. بهویژه، ویتامینهای گروه ب نقش مهمی در حفظ عملکرد شناختی با افزایش سن ایفا میکنند، در حالی که ویتامین C، ویتامین E و سایر آنتیاکسیدانها با مقابله با رادیکالهای آزاد که به مرور زمان به سلولهای عصبی آسیب میرسانند، به حفظ عملکرد شناختی کمک میکنند.
اگرچه مکملهای غذایی ممکن است راه منطقی برای تقویت این موادمغذی مهم به نظر برسند، اما شواهد روشنی وجود ندارد که مصرف آنها تأثیر قابل توجهی بر تغییر عملکرد مغز داشته باشد.
👨🏻چه زمانی جای نگرانی است و باید برای رفع مشکلات ناشی از مهمغزی به متخصص مراجعه کرد؟
اگر حملات مهمغزی مداوم، مکرر، بدون علت مشخص یا باعث اختلال در کیفیت زندگی شما هستند، بایستی به متخصص مراجعه کنید. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که مهمغزی همراه با علائم دیگری مانند تب، جوش، قاعدگی نامنظم، تپش قلب، تغییرات در ادرار کردن یا تهوع باشد.
از آنجا که فهرست علل احتمالی بسیار گسترده است، ممکن است تشخیص بیماری زمان ببرد. شما میتوانید با ارائه اطلاعات هرچه بیشتر به پزشک خود کمک کنید. به عنوان مثال، میتوانید با تهیه فهرستی از تمام داروهایی که مصرف میکنید شروع کنید. همچنین میتوانید یک دفترچه یادداشت داشته باشید و هر بار که مهمغزی را تجربه میکنید، سایر علائم و فعالیتها یا غذایی که درست قبل از آن مصرف کردهاید را در آن ثبت کنید. هرچه پزشک شما اطلاعات بیشتری داشته باشد، زودتر میتواند به تشخیص قطعی برسد.
✉️سخن پایانی
مهمغزی مجموعهای از علائم است که با اختلال خفیف و گذرا در عملکرد شناختی، شناخته میشود. این علائم شامل فراموشی، دشواری در درک یا حفظ تمرکز و احساس کلی سردرگمی است. علل متعددی برای مهمغزی وجود دارد که شامل بیماریها، داروها، بیماریهای خودایمنی، کمآبی، تغذیه نامناسب و اختلالات هورمونی میشود و بسته به علل زمینهای، درمان متفاوتی را میطلبد.
📑منبع:
https://www.verywellhealth.com/brain-fog-8363295
•گردآورنده محتوا: طیبه مکارمی
کارشناسی ارشد علومشناختی
