آیا فرزند من نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) دارد؟!
اختلال نقص توجه/بیشفعالی یا ADHD، یکی از شایعترین اختلالات عصبیرشدی دوران کودکی در بین کودکان زیر ۱۲ سال است. این اختلال بر نحوه تمرکز، رفتار، تنظیم هیجانی و روابط کودک تأثیر میگذارد. اما آیا همه کودکانی که پرجنبوجوش یا حواسپرت هستند، ADHD دارند؟ و اگر کودکی علائمی مشابه داشت، از کجا باید فهمید که واقعا دچار این اختلال است؟ در این مقاله به بررسی دقیقتر این پرسشها میپردازیم.
تشخیص ADHD چگونه انجام میشود؟
اول از همه باید بدانید که هیچ آزمایش قطعی برای تشخیص ADHD وجود ندارد. نه آزمایش خون، نه اسکن مغزی و نه بررسی ژنتیکی نمیتواند بهتنهایی وجود یا عدم وجود این اختلال را نشان دهد. تشخیص معمولا بر اساس مشاهدات رفتاری، بررسی سوابق تحصیلی، گزارش والدین و معلمان، و مصاحبه بالینی روانپزشک انجام میشود. یکی از چالشهای اصلی این است که بسیاری از علائم ADHD میتوانند شبیه رفتارهای طبیعی کودکانه باشند. بنابراین آشنایی با نشانههای دقیق این اختلال، نقش مهمی در تشخیص بهموقع دارد.
از کجا باید شروع کرد؟ برای بسیاری از والدین، نقطه شروع تشخیص زمانی است که معلم فرزندشان تماس میگیرد و از مشکلات درسی یا رفتاری کودک شکایت میکند. برای برخی دیگر، این آگاهی با خواندن مقالهای درباره ADHD یا صحبت با والدین دیگر آغاز میشود. این نقطه شروع آگاهی که ممکن است رفتارهای غیرعادی کودک ریشه در یک اختلال زیستی داشته باشد، لحظهای کلیدی است. در این زمان باید به سرعت از یک متخصص کمک گرفت تا از برچسب خوردن کودک به عنوان «تنبل» یا «بیادب» جلوگیری شود.
همانطور که گفتیم، تشخیص ADHD در کودکان دشواریهایی دارد. بنابراین مهم است که به عنوان والد، مراقب، یا معلم نشانههای ADHD را بدانید و بتوانید آنها را در کودکان شناسایی کنید. در این مقاله، شما را با نشانههای ADHD در کودکان آشنا میکنیم تا بتوانید با مشاهده کودکتان به نقطه شروع آگاهی دست یابید.
نشانههای ADHD در کودکان چیست؟
نشانههای رایج ADHD در کودکان مبتلا به این اختلال، در دو گروه کلی قرار میگیرند. نشانههای ADHD که عمدتا با بیتوجهی همراه است، و نشانههای ADHD که عمدتا با بیشفعالی و تکانشگری همراه است. با این حال در ادامه گزارههایی به شما داده میشود تا بررسی کنید کدام گزاره یا گزارهها درباره کودک شما صدق میکنند؟
·دقت کنید که این گزارهها به منظور تشخیص ADHD ارائه نمیشوند، و جایگزینی برای مراجعه به روانپزشک و تشخیص رسمی نیستند.
علائم ADHD که عمدتا با بیتوجهی همراه است:
بخش اول آزمون ADHD برای کودکان، علائم حواس پرتی را پوشش میدهد. این علائم گاهی به عنوان علائم بیتوجهی (inattentive) (در گذشته علائمADD ) در کودکان نامیده میشوند.
１. فرزند من در تمرکز کردن دچار مشکل است.
２. فرزند من اشتباهاتی از روی بیدقتی میکند.
３. برای فرزندم بسیار سخت است که تمرکز خود را روی تکالیف مدرسه یا کارهای دیگر حفظ کند.
４. فرزندم به ندرت یک فعالیت را قبل از رفتن به فعالیت بعدی کامل میکند.
５. حتی وقتی مستقیماً با او صحبت میشود، به نظر میرسد که فرزندم گوش نمیدهد.
６. فرزندم بینظم است و حتی با کمک من، به نظر نمیرسد که بتواند نحوه منظم شدن را یاد بگیرد.
７. فرزندم وسایلی را که برای وظایف یا فعالیتها لازم است، مانند اسباببازیها، تکالیف مدرسه، لوازم تحریر، کتابها و غیره، را گم میکند.
８. فرزندم سعی میکند از فعالیتهایی که نیاز به تمرکز مداوم یا تلاش ذهنی دارند، خودداری کند یا آنها را با ناراحتی انجام میدهد.
９. فرزندم اغلب فراموش میکند کارها را انجام دهد، حتی زمانی که دائم به او یادآوری شود.
１０. حتی کوچکترین حواسپرتیها فرزندم را از وظیفهاش منحرف میکند.
１１. فرزندم در پیروی از دستورات و تمام کردن وظایف مشکل دارد.
اگر کودک شما پنج مورد (یا بیشتر) از این علائم را به مدت بیش از شش ماه دارد و این رفتارها بر عملکرد او در خانه و مدرسه تأثیر گذاشته، باید احتمال ADHD از نوع بیتوجهی را در نظر گرفت.
علائم ADHD که عمدتا با بیشفعالی و کانشگری همراه است:
بخش دوم آزمون ADHD برای کودکان شامل بیشفعالی (hyperactivity) و تکانشگری (impulsivity) است.
１.گاهی اوقات فرزندم طوری رفتار میکند که انگار به یک موتور متصل است و دائماً در حال حرکت است.
２.همیشه به نظر میرسد فرزندم در حال جنب و جوش بر روی صندلی است یا تکانخوردنهای بیاختیار *(fidgeting) دارد.
３.مهم نیست فرزندم چقدر تلاش میکند، باز هم هنگام نشستن مشکل دارد، حتی زمانی که باید بنشیند (مانند کلاس یا وضعیتهای دیگری که باید نشسته بماند) بلند میشود، میدود یا از دیوار راست بالا میرود.
４.فرزندم خیلی صحبت میکند، حتی زمانی که چیز زیادی برای گفتن ندارد.
５.فرزندم اغلب در کلاس مزاحم دیگران میشود زیرا در انجام فعالیتهای آرام و بدون سر و صدا کردن دیگران مشکل دارد.
６.فرزندم در کلاس یا خانه، قبل از تمام شدن سوالات شروع به پاسخ دادن میکند.
７.فرزندم در انتظار نوبت صبورانه منتظر نمیماند و مکررا در صفها پیش میافتد یا اسباب بازیها را از همبازیانش میگیرد.
８.گاهی اوقات فرزندم مزاحم به نظر میرسد. او دائماً فعالیتها، گفتگوها و بازیهای دیگران را قطع میکند.
داشتن پنج مورد یا بیشتر از این علائم نیز میتواند نشانگر ADHD از نوع بیشفعالی/تکانشگری باشد.
اگر در فرزندمان نشانههای ADHD مشاهده کردیم چه کنیم؟
نشانههای ADHD در کودکان را در دو نوع «عمدتا همراه با بیشفعالی و تکانشگری» و «عمدتا همراه با بیتوجهی» بررسی کردیم. با این حال ممکن است نشانههایی از هر دو نوع ADHD را در کودک خود شناسایی کرده باشید. نوع سوم ADHD، نوع ترکیبی است که نشانههایی از هر دو نوع را در بر میگیرد.
چه زمانی باید نگران شد؟ داشتن چند نشانه از موارد بالا بهتنهایی به معنای ابتلا به ADHD نیست. اما اگر این علائم:
１.در بیش از یک محیط (مثلاً خانه و مدرسه) مشاهده میشود.
２.به مدت بیش از ۶ ماه ادامهدار بوده است.
３.در عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی یا زندگی خانوادگی کودک تداخل ایجاد کرده است.
در این صورت لازم است حتما به یک روانپزشک مراجعه شود. در صورت تشخیص رسمی ADHD، روانپزشک درمانهای لازم را برای کودک شما در پیش میگیرد.
ADHD چگونه تشخیص داده میشود؟
روانپزشک برای تشخیص کودک شما مراحلی را طی میکند:
۱.مشاهدات رفتاری: روانپزشک در اولین جلسه با والدین درباره رفتارهای کودک گفتوگو میکند. بهتر است گزارشی از رفتار کودک در محیطهای مختلف، مانند خانه و مدرسه، بهویژه نظرات معلمان یا مراقبان آموزشی، همراه داشته باشید. همچنین ممکن است از شما خواسته شود پرسشنامههایی را پاسخ دهید.
۲.بررسی تاریخچه پزشکی و معاینه بالینی: روانپزشک برای رد علل دیگر مانند اضطراب، اختلالات خلقی، مشکلات خواب یا شنوایی و بینایی، سابقه پزشکی دقیقی از کودک میگیرد. سپس با معاینه حضوری کودک، علائم را بررسی میکند.
۳.بررسی سوابق مدرسه: روانپزشک سوابق تحصیلی و گزارش معلمان را مطالعه کرده و در صورت لزوم، با مشاور یا روانشناس مدرسه تماس میگیرد تا اطلاعات تکمیلی درباره عملکرد کودک به دست آورد.
فرآیند تشخیص ممکن است یک تا دو هفته طول بکشد. در این مدت، والدین میتوانند با معلمان و مشاور مدرسه جلسه بگذارند و برای ارزیابی کودک از نظر ناتوانیهای یادگیری** اقدام کنند؛ چرا که ۳۰ تا ۵۰ درصد کودکان مبتلا به ADHD با این مشکلات نیز روبهرو هستند.
آگاهی بهموقع والدین و هماهنگی میان خانواده، مدرسه و متخصصان سلامت روان، نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام و شروع مداخلات مؤثر دارد. در باشگاه مغز با ما همراه باشید تا در مقالات بعدی، راههای درمان ADHD در کودکان را بررسی میکنیم. همچنین در بخش کلینیک وبسایت باشگاه مغز، میتوانید پرسشنامههای مرتبط با ارزیابی علایم ADHD در کودکان را تکمیل و نتیجه را مشاهده کنید.
📑منابع:
https://www.additudemag.com/the-adhd-road-map
https://www.additudemag.com/adhd-test-for-kids
*: به حرکات ناآرام و بیاختیار بدن اشاره دارد که معمولاً در پاسخ به احساسات یا افکار خاصی رخ میدهد، شامل حرکات کوچکی مانند تکان دادن مداوم پا، بازی کردن با اشیاء، یا چرخاندن چیزی در دست. در مجموع، «fidgeting» به یک حالت فیزیکی اشاره دارد که نشاندهنده یک وضعیت درونی است.
**: ممکن است همزمان با ADHD اختلالات یادگیری در کودکان مشاهده شود. این اختلالات میتوانند در خواندن، نوشتن یا محاسبات ریاضی دیده شوند. در متون بعدی به آنها خواهیم پرداخت.
•گردآورنده محتوا: شیما اورعی
کارشناسی ارشد روانشناسی شناختی
