مطالعه خلاقیت چالشبرانگیز است، زیرا نه تنها خلاقیت موضوعی پیچیده است، بلکه هیچ تعریف واضح و مورد توافقی برای آن وجود ندارد. بسیاری از تعاریف متداول بیان میکنند که خلاقیت تمایل به حل مشکلات یا ایجاد چیزهای جدید به روشهای نوین است. خلاقیت به توانایی توسعه ایدههای جدید یا استفاده از اشیا و اطلاعات به روشهای نوآورانه گفته میشود. این مفهوم میتواند شامل ایدههای بزرگ مقیاسی باشد که جهان را تغییر میدهند، مانند اختراع ابزارهایی که زندگی مردم را دگرگون میکنند، یا فعالیتهای کوچکتری مانند یافتن راههای جدید برای انجام کارهای روزمره. ذهن خلاق به توانایی فرد در تولید ایدهها، مفاهیم یا راهحلهای نوآورانه اشاره دارد که فراتر از الگوهای فکری متعارف و محدود هستند. این نوع تفکر نیازمند انعطافپذیری ذهنی، جستجوی پیوسته برای دیدگاههای جدید و توانایی برقراری ارتباط بین مفاهیم به ظاهر غیرمرتبط است.
دو مولفه اصلی خلاقیت عبارتند از:
1. اصالت: یک ایده خلاقانه باید کاملا جدید باشد.
2. کاربردپذیری: یک ایده خلاقانه باید کاربردی یا دارای درجهای از سودمندی باشد.
ذهن خلاق با محیط و تجربیات شخص به شدت مرتبط است. افرادی که ذهنهای خلاق دارند، اغلب تمایل به کنجکاوی و تجربیات جدید دارند و با پذیرفتن چالشها و شکستها، مسیرهای جدیدی برای یادگیری و رشد را پیدا میکنند. همچنین، ذهن خلاق نیاز به زمانی برای تفکر آزاد و تمرکز بر ایدههای نو دارد. معمولاً زمانی که ذهن از فشار و استرس رها میشود، ایدههای خلاقانه به بهترین شکل بروز پیدا میکنند. میهالی چیک سنتمیهای (Mihaly Csikszentmihalyi)، روانشناس معروف، در کتاب خود «خلاقیت: جریان و روانشناسی کشف و اختراع» پیشنهاد میکند که خلاقیت اغلب در چند موقعیت مختلف دیده میشود:
- افرادی که به نظر میرسد الهامبخش و جالب هستند و افکار غیرمعمول دارند.
- افرادی که جهان را از منظر جدیدی میبینند و اکتشافات شخصی مهمی انجام میدهند.
- افرادی که دستاوردهای خلاقانه بزرگی در سطح جهانی دارند، مانند توماس ادیسون و پابلو پیکاسو.
چیک سنتمیهای معتقد است که افراد خلاق معمولاً دارای ویژگیهای متنوعی هستند که به تفکر نوآورانه آنها کمک میکند. برخی از این ویژگیهای کلیدی شامل:
- انرژی: افراد خلاق انرژی ذهنی و جسمی بالایی دارند، اما همچنین زمان زیادی را به تفکر و تأمل اختصاص میدهند.
- هوش: هوش نقش مهمی در خلاقیت دارد، اما افراد خلاق باید بتوانند مسائل را از زاویهای تازه و گاهی ساده ببینند.
- نظم: افراد خلاق نه تنها به بازیگوشی علاقه دارند، بلکه در پیگیری اهداف و علایق خود نیز منظم هستند.
برخی از ویژگیهای شخصیتی نیز با خلاقیت مرتبط هستند. طبق نظریه پنج عامل بزرگ شخصیت (Big Five Theory)، شخصیت انسانی از پنج بُعد وسیع تشکیل شده است:
- گشودگی به تجربه (Openness)
- وجدانمندی (Conscientiousness)
- برونگرایی (Extroversion)
- توافقپذیری (Agreeableness)
- روانرنجوری (Neuroticism)
ویژگی گشودگی به تجربه ارتباط نزدیکی با خلاقیت دارد. افرادی که در این ویژگی نمره بالایی دارند، بیشتر به تجربیات و ایدههای جدید علاقهمند هستند.
چگونه خلاقیت خود را افزایش دهیم؟
در حالی که برخی افراد به طور طبیعی خلاق به نظر میرسند، روشهایی وجود دارد که میتوانید خلاقیت خود را افزایش دهید:
- باز بودن به ایدههای جدید: سعی کنید چیزهای جدید را امتحان کرده و ایدههای نو را کشف کنید.
- پافشاری: خلاقیت نیاز به تمرین و ممارست مداوم دارد.
- وقت گذاشتن برای خلاقیت: باید زمان مشخصی را برای فعالیتهای خلاقانه مانند طوفان فکری یا یادگیری مهارتهای جدید کنار بگذارید.
باشگاه مغز با دغدغه پرورش تفکر خلاق در افراد، دورهای تحت عنوان تفکر و خلاقیت با تدریس اساتید بهنام حامد اختیاری، تارا رضاپور، لیلا کاشانیوحید، زینب رحمتی، الهه شفیع آبادی، مهدی دوایی و محمدحسین شریفیان تهیه کرده است که در آن از دیدگاه علوم اعصاب و روانشناسی شناختی به تفکر خلاق نگاه کرده و به زیربنای عصبشناختی و روانشناختی آن میپردازند.
برای مشاهده ویدیوهای دوره تفکر و خلاقیت کلیک کنید.
مترجم و گردآورنده: سمانه عبدی
دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی شناختی
دانشگاه شهید بهشتی
منبع:
https://www.verywellmind.com/what-is-creativity-p2-3986725
