|آیا پوشیدنی‌های هوشمند می‌توانند جان مصرف‌کنندگان مواد را نجات دهند؟|

مصرف مواد، به‌ویژه مواد افیونی، یکی از اصلی‌ترین علل مرگ‌ومیر ناشی از مصرف مواد در جهان به شمار می‌رود. بسیاری از این مرگ‌ها در مکان‌های خصوصی و بدون حضور دیگران رخ می‌دهند، جایی که امکان واکنش سریع وجود ندارد و ثانیه‌ها می‌توانند تفاوت میان زندگی و مرگ را رقم بزنند. از سوی دیگر، آمارها نشان می‌دهند که بیش از ۵۰ درصد از افرادی که درمان اعتیاد را آغاز می‌کنند، دچار لغزش یا عود می‌شوند. در بسیاری از این موارد، مداخله‌ی به‌موقع و مؤثر در دسترس نیست. در این میان، فناوری‌های پوشیدنی (Wearables) به‌عنوان راهکاری نوین برای کاهش آسیب‌های ناشی از مصرف مواد، توجه بسیاری را به خود جلب کرده‌اند.

💭 فناوری پوشیدنی چیست و چه کاربردی در اعتیاد دارد؟

حسگرهای بیولوژیکی پوشیدنی‌ (Wearable biosensors) یا به اقتصار همان پوشیدنی‌های هوشمند مانند ساعت‌های هوشمند می‌توانند نشانه‌های حیاتی مهمی همچون ضربان قلب، تعداد تنفس، دمای سطح پوست، حرکت، فعالیت الکتریکی پوست، و فعالیت الکتریکی قلب (همان نوار قلب) را در لحظه اندازه‌گیری و بررسی کرده و گزارش کنند. این داده‌ها می‌توانند به شناسایی مصرف مواد یا حتی اوردوز منجر شوند و با تشخیص پیامد غیرمعمول، افراد از پیش تعیین شده مشخص، یا اطرافیان در حال حاضر فرد، و یا حتی اورژانس را با خبر از وضعیت موجود کرده تا مداخله لازم و اورژانسی صورت بگیرد.

💭 دقت این دستگاه‌ها چقدر است؟

جدیدترین مطالعات امروزه نشان داده‌اند که ترکیب داده‌های اخذ شده از بیمار با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین توانسته‌اند تا  ۹۹٪ دقت در گزارش صحیح وقایع مرتبط با مواد افیونی را داشته‌ باشند. شواهد برای سایر دسته مواد مخدر تاکنون کمتر موجود است اما به طور مثال، با استفاده از تشخیص الگوهای مختل در نوار قلب، برخی از پوشیدنی های هوشمند توانسته اند تا حدود ۸۸٪ دقت را در تشخیص مصرف کوکائین به عنوان یک ماده محرک داشته باشند.

💭 آیا امکان مداخله در لحظه وجود دارد؟

یکی از پیشرفته‌ترین پروژه‌های در این حوزه، توسعه دستگاهی بوده که در صورت شناسایی کاهش شدید نرخ تنفس در دقیقه (نشانه‌ای از اوردوز مواد افیونی)، به طور خودکار داروی نالوکسان تزریق می‌کند. در آخرین مطالعه این گروه پژوهشی، این دستگاه توانسته در ۱۵ مورد از ۲۰ کیس شبیه‌سازی شده، به درستی عمل کند. مطالعات بیشتر در این زمینه همچنان مورد نیاز است تا بتواند راه این ابزارها را در بازار دستگاه های پزشکی باز نماید.

💭 چالش‌ها و موانع چیست؟

•خطاهای ناشی از حرکت یا جای‌گیری اشتباه سنسور
•عدم اتصال پایدار به اینترنت
•نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی
•دقت پایین در محیط واقعی نسبت به محیط پژوهشی و آزمایشگاهی
•عدم پوشش مصرف چند ماده همزمان (Polydrug use)

💭 آیا مصرف‌کنندگان حاضر به استفاده هستند؟

مطالعات اخیر در این حوزه نشان می دهند که بیش از نیمی از مصرف‌کنندگان مواد حاضرند از این دستگاه‌ها استفاده کنند، به‌ویژه اگر مزایای درمانی و نجات‌دهنده برای آن ها روشن و شفاف باشد. به طور کلی تحقیقات کیفی نشان داده که سه فاکتور اصلی شامی راحتی پوشیدن دستگاه، ظاهر مطلوب دستگاه، و تامین امنیت داده‌های اخذ شده از عوامل مهم در پذیرش این فناوری‌ها در میان مصرف کنندگان مواد هستند.

💭 در حال حاضر چه مثال هایی از این ابزارها موجود است؟

•BACtrack Skyn
نوعی مج بند هوشمند که توانایی اندازه‌گیری غیرمستقیم سطح الکل خون با تحلیل الکل تعریق پوست (Transdermal Alcohol Content) و تخمین سطح الکل خون در زمان واقعی را دارد. جهت اطلاعات بیشتر (کلیک کنید!)

Closed‑loop naloxone injector UW•

نوعی دستگاه هوشمند پوشیدنی با سنسورهای حرکتی که توانایی تشخیص توقف تنفس (آپنه) هنگام اوردوز با مواد افیونی و تزریق نالوکسان در همان زمان جهت نجات جان بیمار را دارد. این ابزار در کاربردهای پژوهشی تا به امروز بررسی شده است. جهت اطلاعات بیشتر (کلیک کنید!)

Empatica EmbracePluse

نوعی ساعت هوشمند که تاکنون بیشتر مصارف پژوهشی داشته و با پایش علائم حیاتی همچون ضربان قلب، نرخ تنفس، دما، و حرکت در فضای تشخیص مصرف مواد افیونی نیز بررسی شده است. جهت اطلاعات بیشتر (کلیک کنید!)

✨فناوری پوشیدنی در مسیر تبدیل شدن به ابزار مؤثر در کاهش آسیب مصرف مواد است. هرچند هنوز چالش‌هایی باقی‌ست، اما نتایج اولیه امیدوارکننده‌اند. برای کاربرد گسترده، نیاز به بررسی‌های بالینی دقیق‌تر، بهبود طراحی دستگاه‌ها و پاسخ به نگرانی‌های اخلاقی و امنیتی داریم.

📑منبع:

https://link.springer.com/article/10.1007/s40429-024-00587-7

•گردآورنده محتوا: آرش خجسته زنوزی

پزشک، پژوهشگر نوروساینس و اعتیاد